از قوطی کنسرو تا پایه فلزی؛ معمای صادرات ایران به عراق

عراق، سالهاست که یکی از بزرگترین مقاصد صادراتی ایران محسوب میشود. از مواد غذایی و مصالح ساختمانی گرفته تا قطعات صنعتی و تجهیزات روشنایی، کاروان کالای ایرانی روزانه از مرزهای مهران، شلمچه، چزابه و باشماق عبور میکند. اما نکته قابل تأمل، تنوع بستههای ارسالی است. ارسال مواد غذایی عراق شامل برنج، لبنیات، خرما، رب گوجه، روغن و انواع کنسرو میشود که ذائقه عراقیها را به خود عادت داده است. در مقابل، اقلام فنی همچون خرید پایه دوربین مداربسته از سوی شرکتهای امنیتی عراقی انجام میشود تا شبکه نظارتی شهرهایی مثل نجف، کربلا و بغداد را تقویت کند.

سؤال اینجاست: چه کسی این دو جنس به ظاهر بیارتباط را با هم هماهنگ میکند؟ پاسخ را باید در توزیعکنندگان چندمنظوره ایرانی جست. تاجری که صبح محموله مواد غذایی را به عمادیه میفرستد، ممکن است ظهر سفارش خرید پایه دوربین مداربسته را از بصره دریافت کند. این همگرایی عجیب، حاصل اعتمادسازی سالیانهای است که تجار ایرانی در بازار عراق ایجاد کردهاند. آنها میدانند که فقط ارسال مواد غذایی عراق کافی نیست؛ مشتری عراقی، به کالای جانبی باکیفیت هم نیاز دارد.

در این میان، محصولات روشنایی نیز بازار داغی دارند. عراق پس از سالها جنگ و ناامنی، مشغول بازسازی خیابانها، پارکها و میدانهای عمومی است. به همین دلیل، پایه چراغ فلزی که مقاومت بالایی در برابر رطوبت و ضربه دارد، یکی از پرفروشترین اقلام صادراتی از ایران محسوب میشود. کارخانههای تولیدکننده در استانهای مرکزی و اصفهان، این پایهها را با پوشش گالوانیزه یا رنگ الکترواستاتیک تولید کرده و روانه بازار عراق میکنند.

اما اگر بخواهیم از زیبایی و کاربری شهری صحبت کنیم، باید به پایه چراغ پارکی اشاره کنیم. این پایهها که معمولاً طراحی کلاسیک یا مدرن دارند، در بوستانهای عمومی اربیل و سلیمانیه نصب میشوند. جنس آنها از آهن یا آلومینیوم بوده و اغلب به همراه آباژورهای تزئینی صادر میگردد. نکته جالب اینکه پایه چراغ پارکی در ایران نیز تولید انبوه میشود و تفاوت چندانی با نمونه عراقی ندارد، اما استانداردهای صادراتی (مانند ارتفاع دو متری یا پوشش ضدخش) الزامات خاص خود را دارد.

حال بیایید تصویر بزرگتری ببینیم. یک کامیون خاور که از تبریز راهی مرز پرویزخان میشود، چه باری میتواند داشته باشد؟ شاید لایه زیرین آن پالتهای رب گوجه و روغن نباتی باشد؛ طبقه میانی جعبههای خرید پایه دوربین مداربسته از برند داهوا و هایک ویژن؛ و روی محموله، دستههایی از پایه چراغ فلزی و چند عدد پایه چراغ پارکی بستهبندی شده. همه اینها در یک سفر، به موکبی در کربلا یا فروشگاهی در کرکوک تحویل داده میشود. این نشان میدهد که زنجیره تأمین ایران به عراق نه تکمحصولی، بلکه چندلایه و هوشمندانه طراحی شده است.

با این حال، چالشها کم نیستند. تغییر نرخ ارز، قوانیمتغیر گمرکی عراق، ترافیک سنگین مرزی و گاهی نوسان قیمت مواد اولیه (مانند ورق فولاد برای پایه چراغ فلزی) میتواند برنامهریزی را دشوار کند. همچنین، برخی خریداران عراقی مستقیماً از چین خرید پایه دوربین مداربسته را انجام میدهند که رقابت را برای تاجر ایرانی سختتر میکند. اما مزیت ایران، هزینه کمتر حملونقل زمینی و آشنایی فرهنگی با ذائقه عراقی است. برای مثال، مردم عراق طعم خاصی از دوغ یا ترشی ایرانی را ترجیح میدهند و این یعنی ارسال مواد غذایی عراق بدون شناخت سلیقه محلی محکوم به شکست است.

در پایان باید گفت که هرچند «ارسال مواد غذایی عراق»، «خرید پایه دوربین مداربسته»، «پایه چراغ فلزی» و «پایه چراغ پارکی» در نگاه اول چهار موضوع جداگانه به نظر میرسند، اما در عمل، همگی برگهایی از یک پرونده صادراتی موفق هستند. پرونده‌ای که نامش «همجواری باهوش» است؛ جایی که یک تریلی از تهران، هم گرسنگی یک خانواده عراقی را رفع میکند، هم امنیت یک مجتمع تجاری را تأمین مینماید و هم روشنایی یک پارک عمومی را به ارمغان میآورد. این قدرت زنجیره تأمین است؛ بیمرز و بیادعا.